Je betaalt via je elektriciteitsfactuur niet alleen voor je verbruik. Op je factuur staan ook heffingen voor de federale én voor de Vlaamse overheid. Daarnaast zijn er vrij hoge netkosten. Die zijn hoofdzakelijk bestemd voor de aanleg en het onderhoud van het hoogspannings- en het laagspanningsnet, maar ook voor “openbare dienstverplichtingen” die de Vlaamse overheid aan netbeheerder Fluvius oplegt.

Het capaciteitstarief

Tot eind 2022 was het simpel: hoe meer kilowattuur (kWh) elektriciteit je van het net afnam, hoe hoger de netkosten. Maar sinds 1 januari 2023 is het capaciteitstarief op onze elektriciteitsfactuur verschenen. Alleen de gezinnen met een sociaal tarief betalen geen capaciteitstarief.

Het capaciteitstarief was een vast bedrag zolang je nog een oude analoge meter had. Dat verandert zodra je een digitale elektriciteitsmeter krijgt. Vanaf dan hangt het capaciteitstarief af van je maandpieken: het kwartier in de maand met het hoogste afgenomen gemiddelde vermogen.

De meeste gezinnen moeten nu al rekening houden met die maandpieken. Eind 2025 hadden namelijk al zo’n 80 procent van de Vlaamse gezinnen een digitale elektriciteitsmeter. Fluvius wil voor half 2029 de laatste oude analoge meters vervangen door een digitale meter.

Dat capaciteitstarief is geen bedrag dat je extra betaalt, het is een andere berekening van een deel van de netkosten. Enerzijds dalen de netkosten voor de hoeveelheid elektriciteit (in kWh) die je verbruikt, anderzijds komt er een capaciteitstarief bij dat wordt berekend op je maandpieken (in kW). Je hebt zelf in de hand of deze nieuwe berekening een lagere of een hogere factuur oplevert dan je zou betalen als de nettarieven nog op de oude manier berekend zouden worden.

Misschien is het je opgevallen dat je in 2025 meer netkosten betaalde dan in 2024? De nettarieven zijn inderdaad begin 2025 met ongeveer een derde gestegen. Deze stijging heeft echter niets te maken met de invoering van het capaciteitstarief.

De berekening

Een oude, analoge meter kan het afgenomen kwartiervermogen niet meten. Daarom betaal je tussen 1 januari 2023 en de dag van de installatie van jouw digitale meter een vast jaarlijks bedrag voor het capaciteitstarief.

Zodra de digitale elektriciteitsmeter bij jou thuis aan de muurt hangt, registreert hij elke maand het hoogste gemiddelde kwartiervermogen. Dit noemen we de maandpiek.

De betekenis van het gemiddelde kunnen we duidelijk maken met een voorbeeld. Veronderstel dat het gebruikte vermogen de eerste 5 minuten van een kwartier 1 kW bedraagt, de volgende 5 minuten 2 kW en de laatste 5 minuten 3 kW. Het gemiddelde kwartiervermogen bedraagt hier 2 kW.

‘Kwartier’ mag je letterlijk nemen: het eerste kwartier van de dag begint om 00:00 uur en eindigt om 00:15 uur. Het tweede kwartier loopt van 00:15 uur tot 00:30 uur, enzovoort. Er zijn 96 kwartieren per dag. In een maand met 30 dagen zijn er 2 880 kwartieren, in een maand met 31 dagen zijn het er 2 976.

De eerste jaarlijkse afrekening berekent het capaciteitstarief op de gemiddelde maandpieken sinds de plaatsing van de digitale meter. Veronderstel dat de digitale meter in september is geïnstalleerd. Dan is de gemiddelde maandpiek van september gelijk aan de werkelijke maandpiek van september, die van oktober is het gemiddelde van de werkelijke maandpiek van september en de werkelijke maandpiek van oktober, enzovoort.

Vanaf de tweede jaarafrekening wordt het capaciteitstarief berekend op de gemiddelde maandpieken van de laatste 12 maanden.

Voor elke maand wordt hoe dan ook een kwartierpiek van 2,5 kW in rekening gebracht. Je kunt de aangerekende maandpiek dus nooit lager krijgen dan dit minimum, ook al zou je een hele maand niet thuis zijn.

Wat kost dat?

In onze regio betaal je 57,45 euro (btw inbegrepen) per kW in 2026.

Een doorsnee gezin heeft een gemiddelde maandpiek van ongeveer 4,2 kW en betaalt dus 241 euro per jaar voor het capaciteitstarief. Dat is een beetje meer dan in 2025.

Het afnametarief, dat andere deel van het nettarief, bedraagt dit jaar 55,42 euro (btw inbegrepen) per 1000 kWh. Een gezin met een jaarverbruik van 3 500kWh betaalt dus 194 euro. Dat is minder dan in 2025, onder meer omdat de kosten voor de groenestroomcertificaten beginnen weg te vallen.

Het afnametarief voor het verbruik op de exclusief nachtmeter voor accumulatieverwarming en boilers bedraagt dit jaar 50,14 euro per 1000 kWh. Dat is slechts een beetje minder dan het gewone afnametarief. Dat was te verwachten. De korting op de nettarieven voor afname via het exclusief nachttarief vermindert geleidelijk sinds 2021 en verdwijnt in 2028.

Wat stellen we vast?

• Het capaciteitstarief kan voor veel gezinnen een groter aandeel in de nettarieven hebben dan het afnametarief.
• Voor een lage elektriciteitsfactuur volstaat het niet dat je weinig verbruikt. Gezinnen met een lage afname van netstroom en een hoge gemiddelde maandpiek zullen zelfs meer betalen voor het capaciteitstarief dan voor de eigenlijke energiekost.

Gezinnen met zonnepanelen en zeker gezinnen met een thuisbatterij halen minder stroom van het net. Ook bij hen kan het capaciteitstarief naar verhouding zwaar doorwegen in de elektriciteitsfactuur.

Houd je maandpieken onder controle

Regel 1: ken je grootverbruikers

Vooral toestellen die warmte maken met elektriciteit kunnen een grote invloed hebben op het kwartiervermogen: het kookfornuis, de oven, de frietketel, de wasmachine, de droogkast, een strijkijzer, een elektrische boiler of doorstromer, elektrische bijverwarming enzovoort.

Zware verbruikers die minder voorkomen zijn de warmtepomp, accumulatieverwarming, verwarming voor een zwembad, sauna of jacuzzi, speciale ovens zoals een pottenbakkersoven, airconditioning, een draaibank, een zaagmachine.

Een elektrische auto opladen aan het maximale vermogen vraagt constant veel van het elektriciteitsnet.

Andere huishoudelijke toestellen met een hoog vermogen zoals een broodrooster, een waterkoker, een haardroger, een stofzuiger werken zelden een volledig kwartier zonder onderbreking. Ze hebben daardoor een minder grote invloed op het gemiddelde kwartiervermogen.

Regel 2: niet alles tegelijk

Je loopt het grootste risico op een hoge kwartierpiek terwijl je uitgebreid elektrisch kookt. Goed om weten: een oven en een frietketel warmen op aan een hoog vermogen maar dat blijft niet lang duren. Het vermogen zal verlagen zodra de oven/de frietketel op temperatuur is om daarna af en toe weer omhoog te gaan om bij te warmen. Je kan de oven en de frietketel best apart opwarmen, dus voor of nadat je de kookzones van het fornuis gebruikt.

De kookzones van een fornuis warmen constant aan een hoog vermogen zolang je de hoogste stand gebruikt. Meestal kan je na een tijdje verder met een lagere stand. Probeer te koken zonder constant meerdere kookzones op de hoogste stand te gebruiken binnen hetzelfde kwartier.

Je gebruikt best geen, of zeker niet lang, de andere grootverbruikers terwijl je elektrisch kookt.

Nog twee trucjes:

• Verdeel over 2 kwartieren: de oven of de frietketel opwarmen van 12:10 tot 12:20 geeft maar voor de helft invloed op het kwartiervermogen.
• Bundel hobbymachines die je maar af en toe gebruikt in één maand. Zo kan je bijvoorbeeld 12 keer per jaar een pottenbakkersoven gebruiken met maar 6 hoge maandpieken. Eén keer potten bakken in het begin en één keer op het einde van de maand, en de volgende maand overslaan.

Regel 3: verlaag het gebruikte vermogen

Hoe groter de kookzone van een keramische kookplaat hoe hoger het maximale vermogen. Keramische kookplaten hebben vaak uitbreidbare kookzones, bijvoorbeeld een langwerpige zone en/of een grotere zone. Gebruik ze alleen als dat echt nodig is en met een pot of pan die de kookzone volledig bedekt.

Bij inductiekookplaten bepalen de potten en pannen de grootte van de kookzone. Gebruik dus geen grotere pannen of potten dan nodig.

Bij een wasmachine bepaalt de temperatuur het vermogen. Wassen op hoge temperatuur is niet altijd nodig. De moderne wasmiddelen zijn ontwikkeld om proper te wassen bij lagere temperaturen.

Ook bij een vaatwasser stijgt het gebruikte vermogen mee met de temperatuur van het water. Als je de vuilste vaat vooraf even schoonmaakt, heb je een schoon resultaat bij een lagere temperatuur.

Een haardroger kan een vrij hoog vermogen hebben maar je hoeft niet voor de warmste stand te kiezen.

Elektrisch autorijden is merkelijk goedkoper dan rijden op brandstof als je thuis kan laden. Maar je moet je uitkijken dat je dit voordeel niet kwijtspeelt door op te laden aan een onnodig hoog vermogen. Veel auto’s kunnen driefasig laden aan 11 kW als je huis is aangesloten op een 400 Volt net. Dat leidt uiteraard tot hoge maandpieken. Een 400 Volt net ligt echter niet in elke straat. Ben je aangesloten op het 230 Volt net dan zal de auto maximaal laden aan 7,2 kW. Tenzij je echt elke dag honderden kilometers wil rijden, kan je de accu voldoende opladen met een nog lager vermogen. De nacht duurt lang genoeg! Zorg dat je een laadpaal of wandlader hebt waarvan je het vermogen (liefst zelf) kan instellen en experimenteer met wat kan volstaan. Een zuinige auto en een zuinige rijstijl maken het makkelijker om voldoende op te laden aan een lager vermogen. Wie daarmee uitzonderlijk in tijdnood komt, is beter af die ene keer bij te laden aan een publieke laadpaal. Je betaalt er meer per kWh dan thuis maar je vermijdt dat die ene laadbeurt je maandpiek omhoog jaagt. Een maandpiek van 5 kW één keer optrekken naar 11 kW kost 28 euro extra capaciteitstarief.

Verwarm je elektrisch met accumulatoren en zie je op Mijn Fluvius dat dit hoge pieken veroorzaakt? Vaak laden accumulatoren snel op in enkele uren. Gespreid laden (over alle exclusief nachturen) zal de pieken verminderen. Je kan de beste instellingen voor je verwarming door je installateur laten bekijken.

Regel 4: zet zonnepanelen en eventueel een batterij in

Het capaciteitstarief wordt berekend op de elektriciteit die je van het net afneemt. Eigen zonnepanelen helpen dus voor een laag capaciteitstarief. Tijdens de zonnige uren kan je makkelijker hoge kwartierpieken vermijden. Voor lage maandpieken moet je op bewolkte dagen je verbruik blijven spreiden want dan produceren je zonnepanelen uiteraard minder.

Een garantie op lage maandpieken bieden zonnepanelen niet want de zon schijnt uiteraard niet altijd voluit. In die duistere uren kan een batterij van pas komen. De batterij levert dan (eventueel een deel van) de elektriciteit die nodig is waardoor de digitale meter geen hoge piek registreert. Hoe goed een thuisbatterij of een stekkerbatterij pieken kan vermijden of afvlakken hangt af van het vermogen om te ontladen. Een stekkerbatterij sluit je gewoon aan op een stopcontact. Om veiligheidsreden wordt aangeraden het vermogen van de omvormer van zo’n stekkerbatterij te beperken tot 800 watt.

Het totaalplaatje

Heb je zonnepanelen? Je moet er uiteraard voor zorgen dat jouw inspanningen voor lage maandpieken niet in de weg staan van een optimaal zelfverbruik. Je verbruik voldoende maar ook niet te veel spreiden is de boodschap!

Wie kiest voor een dynamisch tarief verschuift zijn grote verbruikers best naar de uren met het goedkoopste tarief. Maar je moet opletten dat je maandpiek niet verhoogt doordat je te gretig inzet op de allergoedkoopste uren. Zelfs bij negatieve elektriciteitsprijzen spreid je dus best je grote verbruikers en laad je jouw elektrische auto niet op met een hoger vermogen dan anders.

Automatiseer

Uitstelprogramma’s op wasmachines en vaatwassers kunnen helpen om het gebruik van je toestellen te spreiden en hoge maandpieken te vermijden. Bovendien kan je zo het zelfverbruik van zonnepanelen optimaliseren.

Een timer kan ervoor zorgen dat een elektrische boiler niet aanschakelt rond de tijd dat je gewoonlijk elektrisch kookt.

Een geavanceerde oplossing is sturing met een energiebeheerssysteem dat je aansluit op de P1-poort van je digitale meter. Sommige systemen kunnen toestellen automatisch tijdelijk uitschakelen of dimmen zodra je een vooraf ingestelde pieklimiet overschrijdt. Er bestaan ook eenvoudige systemen waarmee je enkel een signaal krijgt als een hoge piek dreigt. Je kan dan zelf het nodige doen, bijvoorbeeld door een toestel even uit te schakelen. Je kan een geschikt energiebeheerssysteem zoeken via de tool op www.maakjemeterslim.be

Enkele vragen & antwoorden

Zijn er nog andere netkosten naast het afnametarief en het capaciteitstarief?

Ja, 18,92 euro per jaar voor het databeheer door Fluvius om je afname te meten en de meterstanden aan je leverancier te bezorgen.

Betaal ik minder nettarief als ik gebruik maak van het nachttarief?

Nee, het nettarief hangt sinds 1 januari 2023 niet langer af van het moment waarop je verbruikt. Er zijn wel nog altijd leveranciers die contracten aanbieden met lagere energieprijzen tijdens de nacht en het weekend.

Wat is de “facturatiepiek” op mijn factuur?

Het capaciteitstarief wordt berekend op de gemiddelde maandpieken van de afgelopen 12 maanden of van de gemiddelde maandpieken sinds de installatie van de digitale meter als er nog geen 12 maanden verlopen zijn. Maar op de afrekeningsfactuur staat de “facturatiepiek” vermeld.

Kies je er na de installatie van je digitale meter voor om van je leverancier maandelijks een afrekeningsfactuur te ontvangen dan is de gemiddelde maandpiek meteen ook elke maand de facturatiepiek. Blijf je kiezen voor een jaarlijkse afrekeningsfactuur dan is de facturatiepiek het gewogen gemiddelde van de voor elke maand berekende gemiddelde maandpiek. Gewogen betekent dat rekening wordt gehouden met het aantal af te rekenen dagen van de maand.

Onthoud vooral dat deze berekeningen van de facturatiepiek ervoor zorgen dat de keuze voor een maandelijkse of voor een jaarlijkse afrekeningsfactuur geen verschil maakt voor het capaciteitstarief.

Kan ik mijn maandpieken en facturatiepieken zelf zien?

Ja, met de gele knop van je digitale meter. Druk meermaals tot code1.6.0. op het schermpje verschijnt. Dan zie je de hoogste kwartierpiek tot nu toe in deze maand.

Code 1.7.0. toont het vermogen van dit eigenste moment. Dat komt van pas als je denkt dat je een hoger vermogen gebruikt dan je voorlopige maandpiek. Je kan dan best elektrische toestellen uitschakelen tot het kwartier voorbij is.

Op Mijn Fluvius zie je de piek van deze maand en van de vorige maanden én ook in welk kwartier deze piek geregistreerd werd.

Je kan op Mijn Fluvius ook de facturatiepiek(en) zien en de gemiddelde maandpieken waarop de facturatiepiek(en) zijn berekend.

De eerste keer vraagt Mijn Fluvius een registratie met je elektronische identiteitskaart of met Itsme. De volgende keren kan je aanmelden met je e-mailadres en wachtwoord.

Kan ik een lage gemiddelde maandpiek hebben zonder constant te moeten opletten wanneer ik toestellen aanzet?

Als je elektrisch kookt is het niet realistisch om elke maand te streven naar een maandpiek van minder dan 2,5 kW, dat is de piek die hoe dan ook altijd in rekening wordt gebracht. Je kan wel proberen je gemiddelde maandpiek lager te krijgen dan tot nu toe het geval is.

Op Mijn Fluvius kan je zien in welk kwartier de maandpieken geregistreerd werden. Zo zie je wanneer je vaak hoge pieken veroorzaakt. Wellicht herken je een vast patroon en weet je waarvoor je voortaan moet oppassen. Als je pieken bijvoorbeeld steevast optreden terwijl je aan het koken bent dan kan je gericht naar maatregelen zoeken om daar iets aan te doen. Onder regel 2, 3 en 4 hierboven vind je een aantal mogelijkheden waaruit je maatregelen kan kiezen die je haalbaar lijken. Wellicht moet je nog ondervinden wat het beste werkt voor jou. Je maandpieken verlagen is een leerproces!